przez Wega- Kawa
Kawa jest jednym z najważniejszych produktów rolnych w światowym handlu. Zanim ziarna trafią do palarni, hurtowni, kawiarni czy domowego ekspresu, przechodzą długą drogę – od plantacji i zbiorów, przez obróbkę oraz eksport, aż po transport, palenie i dystrybucję. Za każdą filiżanką stoi więc rozbudowany łańcuch dostaw, a wraz z nim pytania o wpływ produkcji kawy na środowisko oraz warunki życia i pracy osób zajmujących się jej uprawą. Coraz większe znaczenie mają z tego powodu kawa ekologiczna, zasady sprawiedliwego handlu oraz certyfikaty dotyczące zrównoważonej produkcji. Co właściwie oznaczają symbole znajdujące się na opakowaniach kawy i czy „ekologiczna”, „fair trade” oraz „zrównoważona” oznaczają to samo?
Dlaczego zrównoważona produkcja kawy jest ważna?
Kawowiec wymaga określonych warunków klimatycznych, dlatego jego uprawa koncentruje się przede wszystkim w krajach położonych w strefie międzyzwrotnikowej. Do najważniejszych producentów kawy należą m.in. Brazylia, Wietnam, Kolumbia, Indonezja czy Etiopia. Produkcja kawy wiąże się zarówno z wyzwaniami środowiskowymi, jak i społecznymi. Intensywne rolnictwo może prowadzić do degradacji gleby, ograniczenia bioróżnorodności, nadmiernego zużycia wody czy presji na naturalne ekosystemy. Dodatkowym problemem są zmiany klimatyczne, które wpływają na temperaturę, rozkład opadów oraz występowanie chorób i szkodników.
Jednocześnie miliony ludzi na świecie utrzymują się z uprawy kawy, a znaczna część produkcji pochodzi z niewielkich gospodarstw rodzinnych. Wahania cen na światowych rynkach, rosnące koszty produkcji i niestabilność plonów mogą bezpośrednio wpływać na sytuację ekonomiczną producentów. Zrównoważona produkcja próbuje pogodzić trzy elementy: opłacalność uprawy, odpowiedzialność społeczną i ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko.
Kawa ekologiczna – co właściwie oznacza?
Określenie „kawa ekologiczna” nie powinno być traktowane jedynie jako hasło marketingowe. W Unii Europejskiej produkcja ekologiczna podlega określonym przepisom, a produkty sprzedawane jako ekologiczne muszą spełniać odpowiednie wymagania i podlegać systemowi kontroli. Na opakowaniu certyfikowanej żywności ekologicznej można znaleźć charakterystyczne unijne logo produkcji ekologicznej – biały listek utworzony z gwiazdek na zielonym tle. Towarzyszy mu numer jednostki certyfikującej oraz informacja dotycząca miejsca pochodzenia surowców rolnych.
Ekologiczna produkcja kawy oznacza stosowanie zasad rolnictwa ekologicznego, obejmujących m.in. ograniczenia dotyczące stosowania syntetycznych środków ochrony roślin i nawozów oraz zakaz wykorzystywania GMO. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda kawa ekologiczna spełnia określone standardy sprawiedliwego handlu. Certyfikacja ekologiczna koncentruje się przede wszystkim na sposobie produkcji rolnej.
Fairtrade – sprawiedliwy handel
Innym dobrze rozpoznawalnym oznaczeniem jest Fairtrade. W tym przypadku nacisk położony jest przede wszystkim na społeczne i ekonomiczne aspekty handlu. System Fairtrade został stworzony m.in. po to, aby poprawiać pozycję producentów i pracowników w globalnych łańcuchach dostaw. Standardy obejmują kwestie związane z warunkami handlowymi, organizacją producentów, prawami pracowniczymi i praktykami środowiskowymi. W przypadku kawy szczególnie istotnym elementem jest funkcjonowanie mechanizmów mających zwiększać bezpieczeństwo ekonomiczne producentów oraz tzw. Fairtrade Premium – dodatkowych środków przeznaczanych przez organizacje producentów na wspólnie wybrane cele. Kawa może być jednocześnie certyfikowana jako ekologiczna i Fairtrade. Są to jednak dwa różne systemy, dlatego obecność jednego oznaczenia nie oznacza automatycznie posiadania drugiego.
Rainforest Alliance – człowiek i środowisko
Na produktach kawowych można również spotkać oznaczenie Rainforest Alliance z charakterystycznym symbolem żaby. Program certyfikacji Rainforest Alliance obejmuje zagadnienia związane ze zrównoważonym rolnictwem, ochroną środowiska, warunkami pracy oraz odpornością gospodarstw na zmiany klimatu. W praktyce poszczególne systemy certyfikacji mogą kłaść nacisk na nieco inne elementy. Dlatego zamiast traktować wszystkie oznaczenia jako równoważne, warto sprawdzić, czego konkretnie dotyczy dany standard.
A co z określeniem „100% sustainable”?
Na opakowaniach i w materiałach marketingowych można spotkać wiele określeń takich jak „sustainable coffee”, „responsibly sourced” czy „ethical coffee”. Nie każde z nich jest jednak nazwą certyfikatu. Warto odróżniać niezależną certyfikację od deklaracji producenta lub marki. Jeżeli firma informuje, że jej kawa pochodzi ze zrównoważonych źródeł, dobrze sprawdzić, na jakiej podstawie składa taką deklarację: czy wskazuje konkretny standard, jednostkę certyfikującą, system kontroli lub informacje pozwalające prześledzić pochodzenie surowca. Im bardziej konkretna i możliwa do zweryfikowania informacja, tym łatwiej świadomie ocenić produkt.
Direct trade – alternatywa dla certyfikacji?
W branży kaw specialty często pojawia się również określenie direct trade, czyli handel bezpośredni. Nie jest to jednak jeden, powszechnie obowiązujący system certyfikacji. W założeniu palarnia lub importer nawiązuje bardziej bezpośrednią relację z producentem, spółdzielnią albo eksporterem. Może to ułatwiać wymianę informacji o jakości, sposobie produkcji, cenach i konkretnych partiach kawy. Model ten może przynosić korzyści obu stronom, ale samo określenie „direct trade” nie gwarantuje automatycznie określonych standardów społecznych czy środowiskowych. Wiele zależy od zasad stosowanych przez konkretną firmę. Dlatego również w tym przypadku kluczowa jest transparentność.
Jak rozpoznawać certyfikaty kawy?
Kupując kawę, warto zwrócić uwagę nie tylko na atrakcyjne hasła znajdujące się z przodu opakowania. Więcej informacji często można znaleźć na jego odwrocie, etykiecie lub stronie producenta.
Warto sprawdzić:
- czy na opakowaniu znajduje się oficjalne logo konkretnego systemu certyfikacji,
- czego dotyczy dany certyfikat,
- czy producent podaje kraj lub region pochodzenia kawy,
- czy dostępne są informacje o plantacji, spółdzielni lub producencie,
- czy deklaracje dotyczące ekologii i odpowiedzialnego pozyskiwania surowca są konkretnie wyjaśnione.
W przypadku kawy ekologicznej sprzedawanej na rynku UE szczególnie istotne są oznaczenia wymagane dla certyfikowanej żywności ekologicznej.
Czy certyfikat gwarantuje wysoką jakość kawy?
Nie należy utożsamiać certyfikacji ze smakiem kawy. Certyfikat ekologiczny informuje o określonym sposobie produkcji, a system Fairtrade czy Rainforest Alliance odnosi się do konkretnych standardów społecznych, ekonomicznych lub środowiskowych. Nie oznacza to automatycznie, że dana kawa będzie odpowiadała każdemu pod względem sensorycznym. Na jakość i smak naparu wpływają m.in. odmiana botaniczna, terroir, wysokość uprawy, sposób zbioru, metoda obróbki, jakość surowca, profil palenia, świeżość oraz sposób parzenia. Można więc znaleźć zarówno znakomite kawy certyfikowane, jak i bardzo dobre kawy bez wymienionych oznaczeń.
Certyfikacja a cały łańcuch dostaw
Odpowiedzialność w branży kawowej nie kończy się na plantacji. Istotne są również kolejne etapy – przechowywanie, transport, import, palenie, pakowanie oraz dystrybucja. Dla importerów, hurtowni i palarni coraz większe znaczenie mają możliwość identyfikacji konkretnych partii, dokumentacja pochodzenia oraz współpraca z wiarygodnymi dostawcami. Transparentny łańcuch dostaw pozwala lepiej kontrolować zarówno jakość surowca, jak i informacje przekazywane później klientom. Wraz ze wzrostem świadomości konsumentów rośnie także znaczenie rzetelnej komunikacji. Ogólne hasło o „ekologicznej” czy „etycznej” kawie nie powinno zastępować konkretnych informacji o produkcie.
Czy warto wybierać kawę z certyfikatem?
Certyfikaty mogą być użytecznym narzędziem dla konsumenta, ponieważ pozwalają łatwiej rozpoznać produkty spełniające określone standardy. Nie są jednak jedynym kryterium świadomego wyboru. Warto interesować się również pochodzeniem kawy, sposobem jej produkcji oraz transparentnością producenta, importera czy palarni. W przypadku kaw specialty bardzo szczegółowe informacje o konkretnym gospodarstwie i łańcuchu dostaw mogą być dostępne nawet wtedy, gdy produkt nie posiada jednego z najbardziej rozpoznawalnych certyfikatów.
Bardziej świadoma filiżanka kawy
Kawa może być produkowana ekologicznie, pochodzić z systemu Fairtrade lub spełniać inne standardy zrównoważonego rozwoju. Każde z tych określeń oznacza jednak coś innego i warto wiedzieć, co naprawdę kryje się za symbolem umieszczonym na opakowaniu. Rosnące zainteresowanie pochodzeniem kawy sprawia, że dla klientów coraz ważniejszy staje się nie tylko smak, ale również historia produktu – miejsce uprawy, sposób produkcji i warunki, w których powstawał. Świadomy wybór nie musi więc polegać na szukaniu jednego „idealnego” oznaczenia. Znacznie ważniejsze jest rozumienie informacji znajdujących się na opakowaniu, odróżnianie certyfikowanych standardów od ogólnych deklaracji marketingowych oraz wybieranie kaw pochodzących z możliwie transparentnego łańcucha dostaw.
